युक्रेन–रुस विवादलाई समाधान गर्न प्रयास भइरहेका शान्ति वार्ताले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान खिचेको छ । मंगलबार रुसले स्पष्ट पारेको छ, युक्रेनसँग कुनै सम्झौता अघि बढाउँदा रुसको सुरक्षा चासो र युक्रेनमा बसोबास गर्ने रुसी भाषी समुदायका अधिकार सुनिश्चित हुनु अनिवार्य छ । यसले देखाउँछ वार्ता केवल कागजीरूपमा मात्र होइन, वास्तविक सुरक्षा र राजनीतिक सन्तुलनको आधारमा अगाडि बढ्नुपर्नेछ ।

सोमबार वासिङ्टनमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्की र युरोपेली नेताहरूको बैठकले शान्ति वार्ताप्रतिको आशा जगाएको छ । अमेरिकी प्रयासले यो संकेत दिएको छ, अमेरिका युद्धको समाधानमा मध्यस्थ भूमिका खेल्न चाहन्छ । ट्रम्पले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग टेलिफोन संवाद गर्नु र सम्भावित त्रिपक्षीय शिखर बैठकको योजना, वार्ता प्रक्रियामा गम्भीर प्रयासको संकेत हो । तर, रुसले आफ्नो सुरक्षा चासोको महत्वलाई विशेष प्राथमिकता दिएको छ । विदेशमन्त्री सेर्गेइ लाभरोभले सम्भावित प्रत्यक्ष भेट व्यवस्थित र सावधानीपूर्वक तयार गर्नुपर्ने बताए । यसले वार्तामा मात्र बैठक हुनाले पुग्दैन रणनीति, विश्वास र विस्तृत पूर्वतयारी आवश्यक छ भन्ने स्पष्ट पारेको छ । यदि जेलेन्स्की र पुटिनबीच प्रत्यक्ष वार्ता हुन्छ भने यो तीन वर्षअघि सुरु भएको जटिल द्वन्द्वको पहिलो महत्वपूर्ण संवाद हुनेछ ।

युद्धले हजारौं जीवन खोसिसकेको र भौतिक विनाश ल्याएको छ । यद्यपि हालको अवस्था स्थिर हुँदै गएको छ । ट्रम्पले वार्ताको माध्यमबाट युद्ध रोक्ने प्रयास गरिरहेका छन् भने युरोपेली नेताहरू पनि सक्रिय छन् । फ्रान्स र बेलायतको संयुक्त पहलमा किएभमा ३० भन्दा बढी साझेदार राष्ट्रहरूको भर्चुअल बैठकले यस प्रयासलाई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिएको छ। फ्रान्सेली राष्ट्रपति इम्यानुएल माक्रोँले यसलाई ‘विस्तृत जानकारी आदानप्रदान’ को अवसर बताउँदै जेनेभामा वार्ता हुनसक्ने संकेत पनि दिएका छन् ।

युद्धको समाधानमा तीनवटा पक्ष निर्णायक छन्, रुसको सुरक्षा चासोको सम्मान, युक्रेनको सार्वभौम अधिकारको संरक्षण, र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको सक्रिय मध्यस्थता । ट्रम्प–पुटिन–जेलेन्स्कीबीच सम्भावित भेटले युद्धको तीन वर्ष लामो जटिलतालाई समाधानतर्फ लैजान सक्छ । तर, यसको सफलता विश्वास, दबाब र रणनीतिक समझदारीमा निर्भर रहनेछ ।

युरोपेली नेताहरूले डोनबास क्षेत्रको भूभागसँग सम्बन्धित दबाबबारे चासो व्यक्त गरेका छन् । यद्यपि, स्थानीय जनताको दृष्टिकोण मिश्रित छ । कीएभमा सामान्य नागरिकहरूले पुटिनलाई मुख्य समस्याको रुपमा देखाएका छन् भने मस्कोका केही नागरिकहरूले पारस्परिक लाभमा सहमति सम्भव हुने आशा राखेका छन् । यसले देखाउँछ कि युद्धले सिर्जना गरेको विभाजन केवल राज्यस्तरको नभइ आम जनताको मानसिकता र भावनासँग पनि जोडिएको छ ।

युद्धको समाधानमा तीनवटा पक्ष निर्णायक छन्, रुसको सुरक्षा चासोको सम्मान, युक्रेनको सार्वभौम अधिकारको संरक्षण, र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको सक्रिय मध्यस्थता । ट्रम्प–पुटिन–जेलेन्स्कीबीच सम्भावित भेटले युद्धको तीन वर्ष लामो जटिलतालाई समाधानतर्फ लैजान सक्छ । तर, यसको सफलता विश्वास, दबाब र रणनीतिक समझदारीमा निर्भर रहनेछ ।

यस्तै, अमेरिका र युरोपेली राष्ट्रहरूले युक्रेनलाई १०० अर्ब अमेरिकी डलरको सुरक्षा सहायता उपलब्ध गराउने योजना सार्वजनिक गरेका छन् । जेलेन्स्कीले पनि सुरक्षा ग्यारेन्टीका औपचारिक सम्झौताहरू आगामी १० दिनभित्र हुने बताइसकेका छन् । यसले देखाउँछ शान्ति वार्ता केवल कूटनीतिक संवाद मात्र होइन, भूराजनीतिक, मानविय र आर्थिक आयामसमेत बोकेको चुनौतीपूर्ण प्रक्रिया हो ।